Sławno k. Opoczna – polskie Solnhofen

Autor: Łukasz Czepiński
13 IV 2012


Od kilku dni w całej Polsce jest głośno o niewielkim kamieniołomie, nieopodal Opoczna (woj. łódzkie), okrzykniętym paleontologicznym El Dorado, polskim odpowiednikiem, zarówno stratygraficznym jak i ekologicznym, słynnego niemieckiego stanowiska w Solnhofen. Nomen-omen – gmina Sławno stało się sławne. A wszystko za sprawą odkrycia dokonanego przez dr Adriana Kina ze Stowarzyszenia Przyjaciół Nauk o Ziemi Phacops.

http://phacops.pl/pl/news/285,polskie-solnhofen-najciekawsze-polskie-stanowisko-geologiczne:

POLSKIE SOLNHOFEN – HISTORIA NATURALNA ZŁOŻA OWADÓW – BRZEZINKI W SŁAWNIE K./OPOCZNA Stowarzyszenie Przyjaciół Nauk o Ziemi „Phacops” dr Adrian Kin & dr Błażej Błażejowski.

Około 148 milionów lat temu, w umiarkowanie chłodnym i niezbyt głębokim górnojurajskim morzu, bujnie rozwijały się rozmaite organizmy zasiedlające strefę dna oraz toni wodnej. Wśród najliczniejszych znajdowały się misternie ornamentowane muszle małżów, których połączone skorupki przybierały niekiedy sercowate, dachówkowate lub kopulaste kształty. Bardzo liczne były spiralnie zwinięte amonity o pięknie zdobionych drobnymi żeberkami muszlach, największe z nich swą średnicą dorównywały oponie samochodowej!Po powierzchni pradawnego dna w pobliskiej lagunie wędrowały prymitywne robakokształtne organizmy oraz rozmaite stawonogi – skrzypłocze, krewetki, langusty. W poszukiwaniu smakowitej zdobyczy (np. olbrzymiego amonita) odmęty toni wodnej dostojnie penetrowały drapieżne gady morskie oraz praprzodkowie współczesnych rekinów. W powietrzu unosiły się niewielkie latające gady – pterozaury, czyhając na zbłąkane owady (np. ważki) nadlatujące z pobliskiego lądu. Skamieniałe dowody potwierdzające powyżej przytoczony scenariusz zapisane są w miąższach skałach wapiennych, eksploatowanych przez kompanię górniczą Nordkalk w kamieniołomie Owadów – Brzezinki w Sławnie. Bogactwo i różnorodność zapisanego w wapiennych skałach pradawnego życia zachęca do bliższego przyjrzenia się naturalnej historii tej swoistej kamiennej kroniki przeszłości… W świetle najnowszych badań paleontologicznych, osady wapienne wydobywane w kamieniołomie Owadów – Brzezinki stanowią unikatową w skali świata skarbnicę wiedzy o wymarłych organizmach oraz o środowisku i ewolucji górnojurajskiego morza, pokrywającego niegdyś znaczny obszar obecnego województwa łódzkiego. Na podstawie analizy zmieniających się w czasie zespołów faunistycznych, zawartych w profilu skał węglanowych (= wapiennych) eksploatowanych w kamieniołomie Owadów – Brzezinki można przypuszczać, że reprezentują one zapis cyklu spłycania się niegdysiejszego zbiornika morskiego (tzw. cykl regresywny). Drobnoziarniste wapienie (tzw. wapienie pelitowe) występujące na najniższym poziomie kamieniołomu zawierają skamieniałości wskazujące na warunki pełnomorskie (m.in. liczne amonity), fauna w wyżej leżących gruboławicowych pelitach, wydobywanych na dwóch kolejnych poziomów eksploatacyjnych, jest już znacznie zubożona – są to niemal wyłącznie małże, ramienionogi, szkarłupnie – które mogą świadczyć o dość płytkim i spokojnym środowisku sedymentacji a także częściowej izolacji od otwartego morza (amonity są tu bardzo rzadkie). Na tej podstawie można przypuszczać, że występujące w najwyższej części kamieniołomu Owadów – Brzezinki drobnoziarniste skały wapienne (tzw. „wapienie korbulowe”), w których znalezione zostały unikalne okazy stawonogów (m.in. kości gadów, nowegatunki ważki i skrzypłocza), szczątki ryb i morskich gadów oraz latających pterozaurów, powstawały w bardzo płytkim i częściowo izolowanym zbiorniku (?lagunie) o znacznie ograniczonym połączeniu z otwartym morzem (na stałą bliskość otwartego zbiornika morskiego wskazują incydentalne znaleziska amonitów z rodzaju Zaraiskites). Wapienie korbulowe występujące w stropie stanowią jedyny znany ekwiwalent wiekowy najsłynniejszego stanowiska paleontologicznego na świecie – Solnhofen (Bawaria, Niemcy), z którego znane są doskonale zachowane skamieniałości późnojurajskich zwierząt i roślin, w tym słynnego praptaka (z rodzaju Archaeopteryx), czyli ewolucyjnego ogniwa przejściowego między gadami i ptakami. Niestety, prawdziwe środowisko powstawania tych wapieni pozostaje wciąż nierozstrzygnięte i wymaga dalszych badań – wśród bogatej fauny, zdominowanej w 95% przez maleńkie małże z rodzaju Corbula o łyżeczkowatym kształcie muszli, zupełny brak jest przedstawicieli fauny słodkowodnej świadczącej o wysłodzeniu środowiska (tzw. brakiczności) a także wskaźników mineralnych (np. kryształów gipsu), które mogłyby świadczyć o warunkach pełnego zasolenia (tzw. środowiska hipersalinarnego).

Wśród skamieniałości kręgowców z kamieniołomu Owadów – Brzezinki k. / Opoczna występują przeważnie doskonale zachowane szczątki gadów morskich (a - zdjęcie na górze) okaz ryb (b i c) (praca w druku). Okazy te przedstawiają wyjątkową wartość dla nauki i znacząco uzupełniają niezwykły obraz morskiego ekosystemu „Polskiego Solnhofen”. Źródło: Phacops

Więcej informacji – na stronie Phacops.

http://phacops.pl/

Zaakceptowany manuskrypt, który ukaże się niebawem w czasopiśmie Lethaiahttp://phacops.pl/pub/documents/46_s1-ln11833513-1637607389-1939656818hwf-316lethaia-pdf-15032012-163922idv104238120611833513pdf_hi0001.pdf

Dyskusja na Forum Dinozaury.com!: http://www.forum.dinozaury.com/viewtopic.php?f=3&t=4662&p=46329#p46329

Dyskusja na Polskim Forum Sympatyków Paleontologii: http://www.paleontologia.pl/forum/viewtopic.php?t=3612

News w Archeowieściach: http://archeowiesci.pl/2012/04/12/unikatowe-stanowisko-paleontologiczne-spod-opoczna/