Paleontolodzy kochają krokodylomorfy – przegląd ostatnich odkryć

Autor: Tomasz Skawiński
06 I 2011


Jak spostrzegł Peter Dodson dinozaurolodzy przeważnie kochają również krokodyle, dlatego przygotowaliśmy krótki przegląd ostatnich odkryć i badań nad wymarłymi krokodylami i ich najbliższymi krewnymi.

W listopadzie ukazała się monografia Paula Sereno i Hansa Larssona dokumentujący wyprawę na afrykańską Saharę. Przyniosła ona wiele interesujących odkryć i przyczyniła się do zwiększenia naszej wiedzy o różnorodności krokodylomorfów żyjących na tamtych terenach w kredzie. Jedną z odnalezionych skamieniałości był niemal kompletny szkielet Anatosuchus minor – niewielkiego krokodylomorfa żywiącego się prawdopodobnie miękkimi bezkręgowcami lub poszukującego płazów i niewielkich ryb w płytkich wodach. Odkryto kilkanaście szkieletów należących do przedstawicieli rodzaju Araripesuchus – zarówno opisanego wcześniej gatunku A. wegeneri, jak i nowego A. rattoides. Cechy uzębienia sugerują, że prawdopodobnie żywiły się one roślinami. Niemal kompletna, bardzo płaska żuchwa mierząca 80 cm długości stała się nie tylko podstawą do opisania nowego gatunku Laganosuchus thaumastos, lecz również daje nam nowe informacje na temat olbrzymiego stomatozucha, którego jedyne znane skamieniałości zaginęły. Nazwano również drugi gatunek laganozucha – L. maghrebensis. Prawdopodobnie laganozuchy – jak również stomatozuch – były drapieżnikami polującymi z zasadzki na niewielkie ryby. Znacznie większymi zwierzętami żywił się kaprozuch – mierzący około 6 m długości lądowy krokodylomorf mający z przodu szczęk trzy pary zębów przypominających kły, które przyczyniły się do nadania mu przydomku „krokodyl-dzik”. Sereno i Larsson interpretują go jako lądowego drapieżnika zdolnego zagrozić nawet dużym dinozaurom. Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez autorów sugeruje, że wszystkie krokodylomorfy, których szczątki odnaleziono, należą do grupy Metasuchia. Anatozuch i araripezuch – do Notosuchia, zaś laganozuchy i stomatozuch – do Neosuchia (dwa ostatnie rodzaje są jednak bardziej bazalne od Eusuchia, do których nieraz zaliczano Stomatosuchidae; zobacz też niżej). Sereno i Larsson zdefiniowali również nazwę Mahajangasuchidae – obecnie klad ten obejmuje kaprozucha i Mahajangasuchus.

1. Kaprosuchus, 2. Anatosuchus, 3. Araripesuchus

1. Kaprosuchus, 2. Anatosuchus, 3. Araripesuchus

Rozwój osobniczy Araipesuchus wegeneri

Rozwój osobniczy Araipesuchus wegeneri

W Ameryce Południowej odkryto kolejne krokodylomorfy. Pierwszym z nich jest dziwaczne późnokredowe Yacarerani, którego szczątki odnaleziono w norze z jajami. Prawdopodobnie Yacarerani kopało nory. Mimo iż odkryto niemal kompletny szkielet, zbadano jedynie czaszkę, gdyż szczątki pozaczaszkowe wciąż są preparowane. Analiza filogenetyczna potwierdza przynależność Yacarerani do Notosuchia – grupy nietypowych krokodylomorfów mających wiele cech wspólnych ze ssakami, i często roślinożernych – jednak różni się od niektórych wcześniejszych analiz m.in. co do zawartości kladu Sphagesauridae. Kolejnym południowoamerykańskim krokodylomorfem jest wczesnopaleoceński Cerrejonisuchus – przedstawiciel Dyrosauridae. W przeciwieństwie do innych dyrozaurów osiągał jednak małe rozmiary (poniżej 2,5 m długości) i miał krótki pysk. Jedynym innym krótkopyskim dyrozaurem jest Chenanisuchus – analiza filogenetyczna nie wskazuje jednak, by te rodzaje były najbliższymi krewnymi wewnątrz Dyrosauridae, co sugeruje, że krótki pysk o obu tych taksonów wyewoluował niezależnie. Opisano także trzeci gatunek z rodzaju Baurusuchus – pierwszy znany ze szczątków pozaczaszkowych. Nascimento i Zaher zasugerowali, że – podobnie jak inne Baurusuchidae – prowadził lądowy tryb życia i był przystosowany do biegania.

Yacarerani

Yacarerani

Niedawno opisano również nowy gatunek krokodyla – Crocodylus anthropophagus, którego skamieniałości odkryto w Wąwozie Olduvai. Żył na terenie Afryki jeszcze niespełna 2 mln lat temu. Osiągając rozmiary zbliżone do krokodyla nilowego był największym drapieżnikiem w swoim ekosystemie. Nazwa gatunkowa (oznaczająca po grecku „pożeracz ludzi”) odnosi się do faktu, iż na kościach wczesnych hominidów z Olduvai – Homo habilis i Paranthropus boisei – odnaleziono ślady zębów krokodyli. Prawdopodobnie pozostawiły je młode osobniki, gdyż większe, dorosłe krokodyle były w stanie zjeść hominida w całości, nie pozostawiając żadnych śladów.

W grudniu 2010 roku opublikowano serię monografii dotyczących Simosuchus clarki, określanego niekiedy jako „najdziwniejszy krokodylomorf w historii”. Zwierzę to mierzyło około 75 cm długości, było silnie opancerzone, miało krótki ogon oraz krótki i szeroki pysk – bardzo odmienny od czaszek współczesnych krokodyli. Budowa zębów potwierdza wcześniejsze hipotezy dotyczące jego roślinożerności, jednak analizy morfologii szkieletu osiowego, kończyn i czaszki zaprzeczają postulowanemu wcześniej kopaniu nor przez simozucha (choć nie wykluczono, że mógł to czynić od czasu do czasu). Analiza filogenetyczna umieszcza ten takson wśród Notosuchia (wynik ten uzyskiwano również w wielu wcześniejszych badaniach) i sugeruje bliskie pokrewieństwo z Libycosuchus. Z kolei Mahajangasuchidae (patrz wyżej) miałyby według niej również należeć do Notosuchia (inaczej niż u Sereno i Larssona), a Sphagesauridae – stanowić grupę parafiletyczną.

Simosuchus clarki

Simosuchus clarki


Bibliografia

  1. Brochu CA et al. 2010. A new horned crocodile from the Plio-Pleistocene hominid sites at Olduvai Gorge, Tanzania. PLoS ONE. 5 (2): e9333. doi:10.1371/journal.pone.0009333
  2. Dodson P. 2003. Allure of El Lagarto—Why do dinosaur paleontologists love alligators, crocodiles, and their kin? The Anatomical Record Part A. 274A: 887–890.
  3. Hastings AK et al. 2010. A new small short-snouted dyrosaurid (Crocodylomorpha, Mesoeucrocodylia) from the Paleocene of northeastern Colombia. Journal of Vertebrate Paleontology. 30 (1): 139–162.
  4. Krause DW, Kley NJ (red.). 2010. Simosuchus clarki (Crocodyliformes: Notosuchia) from the Late Cretaceous of Madagascar. Society of Vertebrate Paleontology Memoir 10. Journal of Vertebrate Paleontology 30 (6, suplement).
  5. Nascimento PM, Zaher H. 2010. A new species of Baurusuchus (Crocodyliformes, Mesoeucrocodylia) from the Upper Cretaceous of Brazil, with the first complete postcranial skeleton described for the family Baurusuchidae. Papéis Avulsos de Zoologia (Săo Paulo) 50 (21): 323–361. doi:S0031-10492010002100001
  6. Novas FE et al. 2009. Bizarre notosuchian crocodyliform with associated eggs from the Upper Cretaceous of Bolivia. Journal of Vertebrate Paleontology 29 (4): 1316–1320 doi:10.1671/039.029.0409
  7. Sereno PC, Larsson HCE. 2009. Cretaceous crocodyliforms from the Sahara. ZooKeys 28: 1–143. doi:10.3897/zookeys.28.325