W skrócie (2) – czyli majowy przegląd czasopism paleontologicznych

01.06.2009. Autor: Łukasz Czepiński, Maciej Ziegler, skrecu, Dawid Mazurek, Piotr Gryz.


Oto przegląd ciekawych, paleontologicznych prac, które ukazały się w czasopismach naukowych (a także, tu nowość, polskich czasopismach popularnonaukowych) w maju 2009.


POLSKIE CZASOPISMA POPULARNONAUKOWE:
National Geographic Polska 116 (5/2009)
1. Krótki (1 strona) tekst Małgorzaty T. Załogi o zjawisku „pierwotnej chemosensoryki”, opisanej przez Adriana Kina, na podstawie skamieniałości grupy ślepych trylobitów idących „gęsiego” (zakładka „Paleontologia„, przed właściwą częścią numeru). 2. „Zobaczyć ewolucję w działaniu”. Obszerny (7 stron) wywiad z prof. Jerzym Dzikiem, przeprowadzony przez Wojciecha Mikołuszko (zakładka „Wywiad„, przed właściwą częścią numeru). 3. „Lodowe dziecko. Historia najlepiej zachowanego na świecie mamuta”. Tekst Toma Muellera o najlepiej zachowanym mamucie, jaki dotrwał do czasów współczesnych z epoki lodowcowej – młodej samiczce, nazwanej „Liuba”. Autor tekstu, na podstawie badań paleontologów próbuje zrekonstruować życie i śmierć młodego mamuta, opisuje historię jego odkrycia, a także jak wyglądało śledztwo przeprowadzone przez naukowców, a to wszystko opatrzone świetnymi zdjęciami Francis Latreille (str. 2-23).


Świat Nauki 213 (5/2009)
4. Zwięzły (1 strona) tekst Kate Wong o monstrualnym wężu Titanoboa. Duże rozmiary ciała tego gada dostarczyły naukowcom wskazówek dotyczących pierwotnego lasu deszczowego (zdaniem autorów oryginalnego opisu, na wielkość Titanoboa wpłynął cieplejszy klimat paleocenu). Oszacowano, że ten 13-metrowy wąż żył w środowisku o średniej rocznej temperaturze powietrza nie mniejszej niż 30-31°C. Tekst co prawda spóźniony (oryginalna praca pojawiła się w „Nautre” z 5 lutego 2009), ale lepsze coś, niż nic (str. 16).


CZASOPISMA NAUKOWE:
Proceedings of the Royal Society B
5. Hu, Y.,Meng, J., Li, Ch., and Wang, Y. 2009. Właśnie opisano na podstawie niekompletnej czaszki nowego przedstawiciela Eutheria – Acristatherium yanensis. Pochodzi z warstw Lujiatun (ok. 124-122 Ma, formacja Yixian, grupa Jehol, Chiny). Analiza filogenetyczna wykazała, że to najbardziej bazalny z włączonych do analizy łożyskowców. Jego odkrycie wskazuje na sporą różnorodność wczesnych Eutheria już ok. 125 Ma (doi:10.1098/rspb.2009.0203; dyskusja na Forum Dinozaury.com!).
6. Barrett, P.M., McGowan, A.J., and Page, V. 2009. „Dinosaur diversity and the rock record”. Różnorodność dinozaurów a zapis kopalny (doi:10.1098/rspb.2009.0352; dyskusja na Forum Dinozaury.com!).


PLoS ONE
7. Claessens, L.P.A.M., O”Connor, P.M., and Unwin, D.M. 2009. „Respiratory Evolution Facilitated the Origin of Pterosaur Flight and Aerial Gigantism”. Ewolucja oddychania a początki latania pterozaurów i ich gigantyzm (doi:10.1371/journal.pone.0004497; wpis Darrena Naisha na „Tetrapodzoology”; dyskusja na Forum Dinozaury.com!).
8. Franzen, J.L., Gingerich, P.D., Habersetzer, J., Hurum, J.H., von Koenigswald, W.,  Smith , B.H. (2009). „Complete Primate Skeleton from the Middle Eocene of Messel in Germany: Morphology and Paleobiology”. Kompletny szkielet ssaka naczelnego ze środkowego eocenu Messel w Niemczech. Osobnik o nazwie „Ida” nadanej przez naukowców, został błędnie określony jako  „zaginione ogniwo ludzkiej ewolucji” w większości dzienników (doi:10.1371/journal.pone.0005723; dyskusja na Forum Dinozaury.com!).


Biology Letters9. Butler, R.J., Barrett, P.M., and D.J. Gower 2009. „Postcranial skeletal pneumaticity and air-sacs in the earliest pterosaurs”. Cechy pozaczaszkowej pneumatyzacji szkieletu (PSP) wskazują, iż pterozaury osiągnęły ptasiopodobne adaptacje układu oddechowego, również system oddechowych worków powietrznych. Jednak obecność PSP u najstarszych przedstawicieli pterozaurów nie została dotąd jednoznacznie rozstrzygnięta.W tym artykule dostarczamy jednoznacznych dowodów istnienia PSP u najstarszych późnotrasowych i wczesnojurajskich pterozaurów. Wskazują one na to, iż PSP i co za tym idzie worki powietrzne, były obecne na etapie wspólnego przodka prawie wszystkich pterozaurów. Ma to również głębsze implikacje dla zrozumienia ewolucji układu oddechowego linii archozaurów wiodącej do dinozaurów, a co za tym idzie do ptaków (doi:10.1098/rsbl.2009.0139; dyskusja na Forum Dinozaury.com!

).


Acta Palaeontologica Polonica 54 (2) 2009
10. Michael P. Taylor, Mathew J. Wedel, and Darren Naish 2009. „Head and neck posture in sauropod dinosaurs inferred from extant animals”. Pozycja głowy i szyi u zauropodów, na podstawie współcześnie żyjących zwierząt (str. 213 – 220; dyskusja na Forum Dinozaury.com!; artykuł w Science Daily).
11. Stephen L. Brusatte, Richard J. Butler, Tomasz Sulej, and Grzegorz Niedźwiedzki 2009. „The taxonomy and anatomy of rauisuchian archosaurs from the Late Triassic of Germany and Poland”. Taksonomia i anatomia rauizuchów z późnego triasu Niemczech i Polski. Polski materiał rauizuchazostał przetransferowany do nowego rodzaju – Polonosuchus gen. nov. (str. 221-230; dyskusja na Forum Dinozaury.com!).
12. Mahito Watabe, Takanobu Tsuihiji, Shigeru Suzuki, and Khishigjav Tsogtbaatar 2009. „The first discovery of pterosaurs from the Upper Cretaceous of Mongolia”. Pierwsze odkrycie pterozaurów z górnej kredy Mongolii. Naukowcy znaleźli kręgi szyjne należące do azdarkyda (str. 231-242).13.  Kenneth D. Rose, Rajendra S. Rana, Ashok Sahni, Kishor Kumar, Lachham Singh, and Thierry Smith 2009. „First tillodont from India: Additional evidence for an early Eocene faunal connection between Europe and India?”. Pierwszy tillodont z Indii – dodaktowy dowód na połączenie wczesnoeoceńskiej fauny między Europą i Indiami? Jest to kolejny przedstawiciel holarktyczny (nawet panholarktyczny) po ailurawinie Meldimys, i dichobunidzie Diacodexis (Gujaratia), naczelnym adapoidom oraz nietoperzom (Icaronycteris, Hassianycteris) znany na poziomie rodziny, a nawet rodzaju, rownież z Europy i Ameryki Północnej, co razem z elementami wybitnie azjatyckimi (zajęczaki, antrakobunidy) i endemicznymi rodzinami (nieparzystokopytne Cambayatheridae) czyni faunę z Vastan jeszcze bardziej ciekawą. Tillodonty są znane z osadów Pakistanu o podobnym wieku, posiadających również mieszany charakter (str. 351-355; dyskusja na Forum Dinozaury.com!).


Paläontologische Zeitschrift
14. Gerald Mayr, 2009. „A small loon and a new species of large owl from the Rupelian of Belgium (Aves: Gaviiformes, Strigiformes)” online first. Praca opisuje szczątki dwóch gatunków znalezionych w formacjii Boom (płd. Antwerpia, Belgia), bogatej w skamieliny ptaków sprzed 23-24 Ma (wczesny oligocen). Pierwszy okaz to gatunek małego nura Colymboides (?) metzleri znany juz wcześniej z niekompletnego szkieletu znalezionego w Niemczech (Mayr, 2004). Okaz stanowią kości skrzydeł i obręcz kończyny piersiowej. Drugi okaz – Selenornis steendorpenis (Mayr, 2009) – jest nowym gatunkiem dużej sowy wielkości samca puszczyka uralskiego (Strix uralensis). Okaz stanowią: prawa kość stępowo-śródstopowa i dalsza część prawej kości piszczelowo-stępowej. Obie kości są połączone. Jest to najbardziej istotna skamieniałość w obrębie rodzaju Selenornis, znanego do tej pory jedynie z dalszej części kości stępowo-śródstopowej znalezionej w bliżej nieznanej lokalizacji w Quercy (południowo-zachodnia Francja) (doi: 10.1007/s12542-009-0019-3; dyskusja na Forum Dinozaury.com!).


Palaeobiodiversity and Palaeoenvironments
15. Gerald Mayr, 2009. A well-preserved second trogon skeleton (Aves, Trogonidae) from the middle Eocene of Messel, Germany” online first. W tej pracy Mayr opisuje nowy szkielet trogona ze śodkowego eocenu (ok. 47 Ma) Messel w Niemczech. Jest to nalepiej zachowany eoceński okaz z tego rzędu. Masillotrogon pumilio, bo o nim mowa, był oryginalnie opisany jako przedstawiciel rodzaju Primotrogon (Mayr, 2005) jednak ze względu na kilka zasadniczych różnic w osteologii wyznaczono dla niego nowy rodzaj. Masillatrogon różni się od Primotrogon przede wszystkim węższą przestrzenią miedzyśródręczną kości nadgarstkowo-śródręcznej i proporcjonalnie dłuższym palcem I (paluchem). Ta pierwsza cecha jest cechą plezjomorficzną (pierwotną) i potwierdza usytuowanie Masillatrogon poza kladem zawierającym Primotrogon i grupę koronną Trogoniformes (w tym trogony współcześnie żyjące). Odmienna budowa skrzydeł wśród gatunków wczesnych trogonów wskazuje też na to że ptaki te posługiwały się różnymi technikami lotu. Znaleziony okaz jest również kolejnym dowodem na to że trogony pochodzą z terenów Starego Świata (doi:10.1007/s12549-009-0001-9; dyskusja na Forum Dinozaury.com!).