Orkoraptor burkei nov. gen. et sp.

Autor: Sebastian Oziemski. Korekta: Tomasz Sokołowski, Maciej Ziegler.
09.06.2008.
Novas, F.E., Ezcurra, M.D., and Lecuona, A. (2008). „Orkoraptor burkei nov. gen. et sp., a large theropod from the Maastrichtian Pari Aike Formation, Southern Patagonia, Argentina.” Cretaceous Research 29 (2008) 

Orkoraptor to rodzaj dużego teropoda opisanego w roku 2008, którego skamieniałości zostały odkryte w formacji Pari Aike w Argentynie. Nazwa rodzajowa pochodzi od słów „Orr Korr” (nazwa rzeki La Leony w języku tubylczego plemienia Aoniken) oraz łac. „raptor” – złodziej. Epitet gatunkowy jest natomiast uhonorowaniem amerykańskiego geologa-amatora i paleontologa Colemana Burke’a, który słynie z zamiłowania do patagońskiej wymarłej fauny.

Holotyp MPM Pv 3457 składa się z kości czaszki, ośmiu izolowanych zębów, fragmentów dźwigacza (pierwszy kręg tzw.atlas), dwóch pierwszych kręgów ogonowych, części piszczela, ośmiu fragmentarycznych żeber oraz trzech niekompletnych szewronów. Wszystkie te skamieniałości zostały odkopane w lutym 2001 roku. Do orkoraptora przypisano również trzy dobrze zachowane zęby oznaczone jako MPM Pv 3458. Orkoraptor burkei to wielki teropod różniący się od pozostałych tetanurów następującymi cechami: środki krawędzi zębów nie są poprzecznie ząbkowane, zęby posiadają dwie podłużne i wąskie bruzdy po stronie językowej, dolna krawędź oczodołu pozbawiona jest podoczodołowego kołnierza, zaś pierwsze kręgi ogonowe mają niewielkie pleurocele, charakterystyczne także dla Megaraptor, Carcharodontosauridae oraz Oviraptorosauria. Teropod ten nie posiada jednak żadnych autopomorfii dla owych grup.


Różne ujęcia zęba Orkoraptor burkei pod elektronowym mikroskopem skaningowym. Skala: (A) 2000 ?m, (B), (C) 500 ?m, i (D) 200 ?m.
Różne ujęcia zęba Orkoraptor burkei pod elektronowym mikroskopem skaningowym. Skala: (A) 2000 μm, (B), (C) 500 μm, i (D) 200 μm.
Źródło ilustracji: Cretaceous Research

Filogenetyczne stosunki Orkoraptor nie są do końca jasne. Dinozaur ten posiada kilka cech które odróżniają go od nie-tetanurowych teropodów (Ceratosauria i Coelophysoidea). Dogłębna analiza tego zagadnienia nie jest konieczna, ponieważ jego problematyczność polega na ustaleniu relacji w obrębie Tetanurae. Orkoraptor został zaklasyfikowany do Tetanurae na podstawie grzebienia kości strzałkowej, który widocznie oddzielony jest od bocznego kłykcia piszczela. Od karcharodontozaurydów różni go przede wszystkim brak kołnierza podoczodołowego. Patagoński takson jest bliski celurozaurom, a badania morfologii jego zębów wskazują na to, iż jest on bardziej zaawansowany od tyranozauroidów – ich ostatni przedstawiciel żył w tym samym czasie w sąsiedniej Ameryce Północnej (Tyrannosaurus). Zauważono również duże podobieństwa w budowie czaszki (głównie oczodołów i kości czołowej) do ornitomimozaurów, kompsognatydów, Ornitholestesoraz Metornithes. By ustalić filogenezę Orkoraptor, wykonano analizy kladystyczne, w których pod uwagę wzięto 237 cech charakterystycznych dla poszczególnych 59 taksonów Tetanurae. Ustalono, że Orkoraptor burkei jest prawdopodobnie bazalnym przedstawicielem Maniraptoriformes. Dalsze relacje w obrębie tej grupy nie zostały jednak przeprowadzone. Skorzystano natomiast z pewnych algorytmów komputerowych, które obliczyły prawopodobną pozycję filogenetyczną wśród celurozaurów. Wynika z nich, że jego najbliżsi krewni to… kompsognatydy. Do wyników tych należy jednak podchodzić z dużą rezerwą, ponieważ Orkoraptor jest 3-krotnie większy od największego przedstawiciela tej rodziny, a jedyną cechą wspólną ewentualnego kladu Compsognathidae + Orkoraptorbyłyby zęby. Te natomiast wykazują również podobieństwa do deinonychozaurów. Jednak patagoński takson różni się od nich bardziej kwadratowym kształtem trzonów kręgów ogonowych z perspektywy przekroju. Z tego też względu dinozaura tego można niemal na pewno wykluczyć z tej grupy. Warto zwrócić uwagę, że oprócz Compsognathidae obok Orkoraptor dość blisko w filogenezie znajdują się Ornitholestes, Metornithes i Ornithomimosauria.

W roku 2002 Coria i Currie odkryli w późnokredowych skałach formacji Portezuelo nowego dużego celurozaura, który posiada bardzo podobną budowę piszczeli, oczodołów i innych kości coOrkoraptor. Nie mniej jednak zęby nieopisanej formy posiadają nieco odmienną budowę niż w wypadku orkoraptora. Dogłębniejsze analizy tego taksonu prawdopodobnie wyjaśnią filogenetyczne powiązania Orkoraptor z innymi tetanurami i celurozaurami, a być może nawet staną się podstawą do utworzenia nowej rodziny teropodów. Gatunek ten wraz z teropodem z Portezuelo rzuca nowe światło na mezozoiczną faunę Patagonii, która w ostatnim czasie wzbogaciła się również o nowe duże formy abelizaurydów oraz odkrytego w 2004 roku deinonychozaura (Novas et. al. 2004), spokrewnionego zUnquillosaurus.

Zmieniony ( 09.06.2008. )